Η ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΙΠΠΑΣΙΑ

της ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΑΡΑΦΗ (Γραμματέας, εκπαιδεύτρια και οδηγός των θεραπευτικών αλόγων')

  ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Δεν θα πρέπει να θεωρούμε ότι η εισαγωγή του αλόγου στην θεραπεία είναι σύγχρονη ανακάλυψη. Από την αρχαιότητα ακόμα, οι γιατροί είχαν εκτιμήσει τα ευεργετικά αποτελέσματα της ιππασίας στην υποστήριξη της υγείας και στην σκληραγώγηση, χωρίς όμως να την αντιμετωπίζουν ως θεραπεία. Από ιατρικά δοκίμια του 17ου και 18ου αιώνα, γνωρίζουμε ότι κάποιοι γιατροί αυτής της εποχής έβλεπαν την ιππασία ως μια ιδιαίτερα εντατική άσκηση του σώματος, που επενεργούσε σε όλο τον οργανισμό, που μπορούσε να δυναμώσει και να αυξήσει την αντοχή του και να δράσει αποτελεσματικά απέναντι στις ασθένειες.      

Η ραγδαία ανάπτυξη των φυσικών επιστημών κατά τον 19ο αιώνα συνετέλεσε, ώστε να λησμονηθεί αυτή η παλιά γνώση για τα ευεργετικά αποτελέσματα που είχε η κίνηση πάνω στο άλογο στη διατήρηση της υγείας του ανθρώπου.   

Το 1969 ο A. Kroger, ένας δάσκαλος ειδικής αγωγής, έγραψε ένα πρωτοποριακό άρθρο με τίτλο ²Εκπαιδεύοντας με άλογα² εισάγοντας με αυτό μια νέα ειδική θεραπευτική προσέγγιση για ασκήσιμα και εκπαιδεύσιμα παιδιά με διαταραχές στη συμπεριφορά όπως και για παιδιά και εφήβους με ψυχιατρικές διαταραχές. Διαπίστωσε ότι με τη βοήθεια του αλόγου μπόρεσε να ασκήσει θετική επιρροή στη διαταραγμένη συμπεριφορά αυτών των ατόμων και να βοηθήσει στην ψυχοκινητική τους ανάπτυξη.           

Η Θεραπευτική Ιππασία είναι μια δραστηριότητα που συνδυάζει τη θεραπεία με την  εκπαίδευση, την άθληση και την ψυχαγωγία. Απευθύνεται σε άτομα με νοητικές, σωματικές, μαθησιακές, νευρολογικές ή ψυχολογικές δυσκολίες.  

Η Ιστορία της Θεραπευτικής - Εκπαιδευτικής Ιππασίας  στην πόλη του Βόλου και η δική  μου συμμετοχή  

Από την δεκαετία του 1990 άρχισαν προσπάθειες για την υλοποίηση προγράμματος Θεραπευτικής - Εκπαιδευτικής Ιππασίας στον Ιππικό Όμιλο Βόλου (ΙΟΒΟΛ) σε συνεργασία με τον Δημοτικό Οργανισμό Υγείας και Κοινωνικών θεμάτων (ΔΟΥΚ). Την δραστηριότητα στήριζε το Διοικητικό Συμβούλιο του Ομίλου και διάφοροι εξωτερικοί συνεργάτες που πραγματοποιούσαν τη δραστηριότητα σε συνεργασία με μια φυσικοθεραπεύτρια, τον σταυλίτη του ομίλου ο οποίος έπαιζε το ρόλο του οδηγού του αλόγου, με τον ίππο Μάρκο, με τα Άτομα με Αναπηρίες (που παρακολουθούσαν το πρόγραμμα του Κέντρου Διημέρευσης ή των Παραγωγικών Εργαστηρίων του ΔΟΥΚ), με τους συνοδούς τους και με κάποιους εθελοντές πλαϊνούς βοηθούς. Για διάφορους λόγους η συνεργασία αυτή σταμάτησε γύρω στο 2003 και η δραστηριότητα συνεχίστηκε μόνο σε βάση ατομικών - ιδιωτικών συνεδριών. 

Τον Νοέμβριο του 2003 πληροφορηθήκαμε εγώ και o σύντροφός μου Δανιήλ Δανιλόπουλος για ένα σεμινάριο Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας που είχε γίνει από τον Σύνδεσμο Θεραπευτικής Ιππασίας Ελλάδας (ΣΘΙΕ) στον Όμιλο και μετά από αυτό άρχισα να συμμετέχω εθελοντικά στις συνεδρίες της Θεραπευτικής Ιππασίας ως βοηθός της φυσιοθεραπεύτριας που συντόνιζε την δραστηριότητα. (στις συνεδρίες συμμετείχαν ένα παιδί 10 ετών και ένας έφηβος 16 ετών στον οποίο θα αναφερθώ παρακάτω).  

Με τον όμιλο και τα άλογα είχα από παλιότερα μια μικρή επαφή. Εργαζόμουν σαν βρεφονηπιοκόμος σε παιδικό σταθμό και μερικές φορές πηγαίναμε τα παιδιά στον όμιλο για εξοικείωση με τα άλογα και ασκήσεις ισορροπίας πάνω στο άλογο.   Από τότε είχα αρχίσει να ενδιαφέρομαι να εργαστώ με άτομα με αναπηρίες και παρακολούθησα:  

• α) το σεμινάριο ‘Στέρξις’ (σεμινάριο επιμόρφωσης – ευαισθητοποίησης εκπαιδευτικών και στελεχών της γενικής εκπαίδευσης για την εκπαίδευση ατόμων με νοητική υστέρηση) που διοργανώθηκε στα πλαίσια του Επιχειρησιακού Προγράμματος Εκπαίδευσης & Αρχικής Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΕΠΕΑΕΚ) και υλοποιήθηκε το 2003 στο Βόλο και

• β) το σεμινάριο ‘Πρόσβαση’ (για εκπαιδευτικούς με στόχο την αναβάθμιση και επέκταση του θεσμού εκπαίδευσης ατόμων με σοβαρά κινητικά προβλήματα, που έγινε στα πλαίσια του 2ου ΕΠΕΑΕΚ επίσης στο Βόλο το 2005.  

Στην αρχή του 2004 ήρθαμε σε επικοινωνία με τον ΣΘΙΕ και παρακολουθήσαμε ένα σεμινάριο με θέμα ‘Επιλογή και Εκπαίδευση του Θεραπευτικού Αλόγου’ με συντονιστή τον Ibraheem Nihad τον Μάϊο του 2004. Μετά τον Μάϊο η φυσιοθεραπεύτρια σταμάτησε την συνεργασία της, η δραστηριότητα διακόπηκε προσωρινά και εγώ άρχισα να λαμβάνω μαθήματα ιππασίας στον ΙΟΒΟΛ και να πηγαίνω στην Θέρμη στη Θεσσαλονίκη όπου εργάζεται ο κος Ibraheem για να παρακολουθώ την εργασία του και να εκπαιδεύομαι στη Θεραπευτική Ιππασία και στην εκπαίδευση των θεραπευτικών αλόγων.  

Τον Αύγουστο του 2004 αγοράσαμε τον ίππο Ράδο για την δική μας εκπαίδευση στην ιππασία και την πρακτική μας εξάσκηση στην εκπαίδευση θεραπευτικών αλόγων. Τότε άρχισε και ο Δανιήλ τα μαθήματα ιππασίας στον ΙΟΒΟΛ. Υπό την εποπτεία του κου Ibraheem και την καθοδήγηση του ΣΘΙΕ αποκτήσαμε και αρχίσαμε να μελετούμε αγγλική βιβλιογραφία και να εφαρμόζουμε σχετικές τεχνικές για την εκπαίδευση των ίππων Ράδου και Μάρκου. Από τον Νοέμβριο του 2004 ανέλαβα το ρόλο της υπεύθυνης της υπηρεσίας Θεραπευτικής Ιππασίας στον Ιππικό Όμιλο Βόλου και αρχίσαμε με τον Δανιήλ να υλοποιούμε συνεδρίες Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας με έναν έφηβο (τον Χ. στον οποίο θα αναφερθώ παρακάτω).   Και οι δύο παρακολουθήσαμε το πρώτο σεμινάριο Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας για την εκπαίδευση συντονιστών Θεραπευτικής Ιππασίας που διοργανώθηκε από τον ΣΘΙΕ και έγινε από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο του 2005 σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη με εισηγητή τον κο Ibraheem.  

Από τον Σεπτέμβριο του 2005 αρχίσαμε να ‘ενοικιάζουμε’ και μέρος του χρόνου του ίππου Μάρκου για τις συνεδρίες Θεραπευτικής Ιππασίας καθώς ο ΙΟΒΟΛ δεν μπορούσε πλέον να μας επιτρέπει να χρησιμοποιούμε τον ίππο Μάρκο δωρεάν και:      

• συνεχίσαμε τις συνεδρίες με τον παραπάνω έφηβο,     

• αρχίσαμε να κάνουμε συνεδρίες Θεραπευτικής Ιππασίας με ακόμη τρία παιδιά, 

• συνεχίσαμε να συντηρούμε και να εκπαιδεύουμε τους ίππους Ράδο και Μάρκο με τεχνικές όπως: ελεύθερη σειραγώγηση (ασκήσεις εμπιστοσύνης σύμφωνα με τον Franklin Levinson), σειραγώγηση χωρίς ή με αναβάτη, ασκήσεις εμπιστοσύνης και απευαισθητοποίησης με τη μέθοδο της Linda Tellington-Jones και εφαρμόζοντας τις αρχές της κεντροθετημένης ιππασίας της Sally Swift.

•  συνεχίσαμε να παρέχουμε κτηνιατρική κάλυψη και ότι άλλη φροντίδα χρειαζόταν στα άλογά μας,

• συνεχίσαμε την μελέτη και την πρακτική εκπαίδευσή μας στην ιππασία και την Θεραπευτική Ιππασία,

• αγοράσαμε όλο σχεδόν τον απαραίτητο εξοπλισμό

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ  ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΙΠΠΑΣΙΑ  

Κλάδοι

Τις τελευταίες δεκαετίες η Θεραπευτική Εκπαιδευτική Ιππασία εξελίχθηκε πάρα πολύ και αναπτύχθηκαν επιμέρους κλάδοι. Οι κλάδοι της Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας είναι η Ιπποθεραπεία, το άθλημα για άτομα με αναπηρίες, η Θεραπευτική Εκπαιδευτική Ιππασία και η Ψυχοθεραπεία με άλογο. Ειδικότερα:

• Η Ιπποθεραπεία είναι η ιατρική και φυσιοθεραπευτική κατεύθυνση στη Θεραπευτική Ιππασία. Αυτή η θεραπευτική μορφή δεν είναι ενεργητική ιππασία αλλά μια καθαρά ιατρική θεραπευτική μέθοδος με την έννοια των φυσιοθεραπευτικών κινήσεων. Η θεραπεία στην Ιπποθεραπεία είναι πάνω από όλα η παθητική προσαρμογή του ενδιαφερόμενου στο ρυθμό και την κίνηση του αλόγου. Συγκεκριμένα, η Ιπποθεραπεία περιγράφει μια κυρίως ιατρική προσέγγιση. Στη Γερμανία συνταγογραφείται από εξουσιοδοτημένο γιατρό. Περιλαμβάνει χειρισμούς επάνω στο άλογο που γίνονται από εξειδικευμένο φυσιοθεραπευτή. Συνιστάται ως ατομική θεραπεία, η οποία πραγματοποιείται σε κατάλληλα θεραπευτικά ιδρύματα. Έχει ως στόχο την αντιμετώπιση νευρομυϊκών και μυοσκελετικών δυσλειτουργιών. Κατά τη συνεδρία το άλογο καθοδηγείται από τον οδηγό του αλόγου.

• Άθλημα για άτομα με αναπηρίες: αυτός ο κλάδος δεν εστιάζει στην θεραπεία αλλά δίνει την ευκαιρία για άσκηση στο άθλημα από τους ενδιαφερόμενους. Η Ιππασία για άτομα με αναπηρίες ορίζεται ως μια μορφή άθλησης για την αυτοδιαχείριση του ελεύθερου χρόνου και την κοινωνική ένταξη του ατόμου. Εφαρμόζονται μέθοδοι της παιδαγωγικής και της φυσικής αγωγής από σχετικούς επαγγελματίες ή από εξειδικευμένους δασκάλους ιππασίας. Ο κύριος στόχος είναι η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων και των απαιτούμενων αθλητικών συμπεριφορών. Επικρατεί η ομαδική μορφή εξάσκησης σε συλλόγους. Οι ανάπηροι αθλητές ιππεύουν αυτόνομα το άλογο.

• Η Θεραπευτική Εκπαιδευτική Ιππασία είναι μια ολιστική προσέγγιση αποκατάστασης και εφαρμόζεται σε παιδαγωγικά, ψυχολογικά, ψυχοθεραπευτικά και αποκαταστασιακά αιτήματα παιδιών και ενηλίκων για ποικίλες αναπηρίες ή/και διαταραχές. Εφαρμόζεται από εξειδικευμένους επαγγελματίες ως ατομική  ή ομαδική μορφή και περιλαμβάνει ασκήσεις για τη βελτίωση των μαθησιακών, σωματικών και ψυχοκινητικών ικανοτήτων. Το άλογο είτε καθοδηγείται από τον οδηγό του, είτε ιππεύεται αυτόνομα από τον ασκούμενο.

• Η Ψυχοθεραπεία με άλογο στηρίζεται στην ψυχαναλυτική δυναμική για την αντιμετώπιση κυρίως των ψυχώσεων, των καταθλίψεων και του ιδρυματισμού. Η ψυχοθεραπεία με το άλογο στόχο έχει να αναπτύξει στον ψυχικά πάσχοντα, δεξιότητες που η ψυχική νόσος έχει αναστείλει. Έτσι ο ωφελούμενος αποκτά κινητικές, νοητικές και κοινωνικές δεξιότητες.   Οι παραπάνω μορφές παρουσιάζουν πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ τους, αλλά και πολλές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τη χώρα και τις ιδιαίτερες συνθήκες εφαρμογής τους. Επομένως συνιστούν ένα συνεχές πρόγραμμα στόχων, περιεχομένων και μεθόδων.  

Θα αναφερθώ συγκεκριμένα στην  Θεραπευτική Εκπαιδευτική Ιππασία η οποία αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως ολότητα και επιδρά ευεργετικά σε:        

 Σε Ψυχολογικό επίπεδο

• στην ανάπτυξη της αυτοπειθαρχίας και της υπομονής

• στην ανάπτυξη του αυτοελέγχου, του αυτοσεβασμού και της υπευθυνότητας

• στην ελάττωση της εσωστρέφειας

• στην καλλιέργεια του σεβασμού και της αγάπης προς τα ζώα

• στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης του εκπαιδευόμενου

• στο ξεπέρασμα διαφόρων φοβιών

• στην αυτογνωσία

• στην κινητοποίηση

Σε κοινωνικό επίπεδο

• στην επικοινωνία (μη λεκτική και λεκτική)

• στην ανάπτυξη της ομαδικότητας, της συνεργασίας και της κοινωνικοποίησης

• στην δημιουργία σχέσης μεταξύ θεραπευτή και εκπαιδευόμενου

• στην κοινωνική αλληλεπίδραση (πχ.: α) τριαδική αλληλεπίδραση μεταξύ εκπαιδευόμενου, αλόγου και θεραπευτή, β) αλληλεπίδραση μεταξύ του εκπαιδευόμενου και άλλων αναβατών, αλόγων, μελών του προσωπικού του ομίλου και επισκεπτών)

Σε σωματικό επίπεδο στην

• μείωση της σπαστικότητας και την ομαλοποίηση του μυικού τόνου

•  βελτίωση του ελέγχου της κεφαλής, του κορμού και της λεκάνης

• προώθηση της σωστής στάσης του σώματος

•  βελτίωση της ισορροπίας

• προώθηση και βελτίωση της βάδισης

• αύξηση του εύρους κινήσεων των αρθρώσεων

• αναχαίτιση των παθολογικών προτύπων κίνησης και στην προώθηση των φυσιολογικών

• βελτίωση του συντονισμού

• ανάπτυξη του αισθητικοκινητικού και οπτικοκινητικού συστήματος (αισθητηριακή ολοκλήρωση)

• βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας και της αντοχής

• ανάπτυξη της συμμετρίας του σώματος  

Ενδείξεις της Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας

Η Θεραπευτική Εκπαιδευτική Ιππασία μπορεί να εφαρμοστεί σε άτομα με

• Ορθοπεδικά τραύματα

• Καρδιοαναπνευστικά προβλήματα

• Νευρολογικές βλάβες

• Ψυχολογικές δυσκολίες

• Ακουστικά προβλήματα

• Οπτικά προβλήματα

• Μαθησιακές δυσκολίες

• Νοητική υστέρηση

• Εγκεφαλική βλάβη σε νεαρή ηλικία (πχ. εγκεφαλική παράλυση)

• Σκλήρυνση κατά πλάκας

• Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις

• Συγγενείς (πχ. δισχιδής ράχη) ή αναπτυξιακές νευρολογικές διαταραχές Μετατραυματικές, μεταφλεγμονώδεις ή εκφυλιστικές νευρολογικές διαταραχές  

Η Θεραπευτική Ιππασία μπορεί να βελτιώσει τις παρακάτω λειτουργίες, οι οποίες όταν είναι διαταραγμένες, αποτελούν σημαντικές πρόσθετες ενδείξεις.

Αυτές είναι:

• Η κιναισθησία

• Ο κινητικός σχεδιασμός

• Η απτική αντίληψη

• Η ικανότητα αντίδρασης (αντανακλαστικά)

• Η επιδεξιότητα και

• Η σωματική επίγνωση  

Αντενδείξεις της Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας

Ωστόσο όταν υπάρχουν ενδείξεις για μια θεραπευτική μέθοδο, υπάρχουν και αντενδείξεις οι οποίες πάντα πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψη, ιδιαίτερα στην παιδική εγκεφαλοπάθεια. Στις αντενδείξεις αναφέρεται συχνά η επιληψία. Η Θεραπευτική Ιππασία πρέπει να αποφεύγεται, όταν υπάρχουν συχνά επιληπτικές κρίσεις που δεν μπορούν να ελεγχθούν με φαρμακευτική αγωγή. Αντίθετα σε άτομα με σπάνιες κρίσεις δεν υπάρχει λόγος να αποφεύγεται. Σε περιπτώσεις που είναι προσβεβλημένη η σπονδυλική στήλη από κάποια σοβαρή πάθηση, αυτό το είδος θεραπείας αντενδείκνυται. Η απόφαση σ’ αυτή την περίπτωση λαμβάνεται από τον ορθοπεδικό που αντιμετωπίζει την πάθηση. Ωστόσο και για αυτή την απόφαση πρέπει να σκεφτεί κανείς, ότι όταν ακολουθείται το είδος της κίνησης "βάδιση", οι κραδασμοί που δέχεται η σπονδυλική στήλη είναι χαμηλής τάσεως. Επίσης σε περιπτώσεις σκολίωσης πρέπει να ερωτάται ο ορθοπεδικός. Ίσως σε σοβαρές σκολιώσεις η Θεραπευτική Ιππασία αντενδείκνυται πλήρως. Σε ασθενείς με πάθηση του αίματος, θα πρέπει να αποφεύγεται, παρόλο που η πιθανότητα για εξωτερική αιμορραγία μέσω τραυμάτων είναι μικρή. Όμως οι εσωτερικές αιμορραγίες μέσω κτυπημάτων δεν αποκλείονται. Αντένδειξη αποτελούν και οι σοβαρές (συγγενείς ή επίκτητες) βλάβες της περιοχής της λεκάνης. Απόλυτη αντένδειξη τέλος, αποτελεί η αλλεργία στη σκόνη του ιπποδρόμου και των τριχών του αλόγου.              

ΕΣΤΙΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ       

 Η θεραπευτική ιππασία εκτός από τη θετική επίδραση που ασκεί στην μάθηση και στην ψυχολογία των ατόμων, επενεργεί στις κλειδώσεις, στη σπονδυλική στήλη και στους μύες. Την πραγματική της επιρροή την ασκεί στο κεντρικό νευρικό σύστημα το οποίο υπηρετεί τις κινητικές λειτουργίες. Πιο συγκεκριμένα βοηθά στην ενεργή διατήρηση της σωστής τάσης κάθε μυός.  

Ο μυϊκός τόνος είναι η βάση για κάθε φυσιολογική συστολή των μυών, για κάθε οργανωμένη κίνηση. Δεν υπάρχει φυσιολογική λειτουργία των μυών χωρίς φυσιολογικό μυϊκό τόνο. Για τη διατήρησή του και τον τέλειο συντονισμό του τίθεται σε λειτουργία ένα πάρα πολύ πολύπλοκο και τέλειο σύστημα από κέντρα ελέγχου και νευρικές οδούς, τα οποία βρίσκονται κατά ένα μεγάλο μέρος στην παρεγκεφαλίδα. Αυτά τα κέντρα διευθύνουν την αυτόματη και ασυνείδητη λειτουργική έκβαση των κινήσεων και τη στάση του σώματος.     

Αν όμως  η λειτουργία αυτών των κέντρων ελέγχου έχει υποστεί βλάβη εξαιτίας μιας παιδικής εγκεφαλοπάθειας ή έχει τεθεί εντελώς εκτός λειτουργίας, τότε παρεκτρέπεται ο μυϊκός τόνος γιατί από την αρχή δημιουργούνται λανθασμένα κινητικά πρότυπα μέσα από μια λαθεμένη διανομή του μυϊκού τόνου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να βλάπτεται και να παρενοχλείται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό η συνολική λειτουργία του μυϊκού συστήματος. Tότε έχουμε την εικόνα της εγκεφαλικής παράλυσης.      

Η σύγχρονη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης ξεκινά από τη σκέψη ότι πρέπει κανείς να δίνει συνεχείς ερεθισμούς στο κεντρικό νευρικό σύστημα, οι οποίοι να αναχαιτίζουν τη λαθεμένη δραστηριότητα των αντανακλαστικών, όπως και των λαθεμένων προτύπων κίνησης, ενώ ταυτόχρονα να επαναφέρουν στο φυσιολογικό τον μυϊκό τόνο, όσο αυτό είναι δυνατό.   

•  Η θεραπευτική ιππασία βοηθά στην ομαλοποίηση του μυϊκού τόνου. Όποιος έχει παρατηρήσει προσεκτικά ένα άλογο που προχωρεί και πολύ περισσότερο όποιος κάθεται επάνω, θα διαπιστώσει ότι η ράχη του αλόγου πραγματοποιεί εντελώς συγκεκριμένες ρυθμικές κινήσεις:

• ψηλά και χαμηλά δηλαδή πάνω και κάτω

• οριζοντίως, με την έννοια μιας εναλλασσόμενης επιτάχυνσης και επιβράδυνσης σε κάθε βήμα του αλόγου

• ταλαντώσεις προς τα αριστερά και δεξιά καθώς τα καπούλια του αλόγου σε κάθε βήμα χαμηλώνουν ελαφρά προς τα  αριστερά και δεξιά. Έτσι δημιουργείται μια καμπυλωτή κίνηση του κορμού του αλόγου.    

Σε ένα άλογο μεσαίου μεγέθους αυτές οι ταλαντώσεις της ράχης γίνονται περίπου 90-110 φορές το λεπτό. Αυτή η συχνότητα εξαρτάται από τον προσωπικό τύπο κίνησης του αλόγου, όπως επίσης και από την ταχύτητα της βάδισής του. Όταν το άλογο είναι μικρόσωμο η συχνότητα των ταλαντώσεων είναι υψηλότερη. Αυτές οι τρισδιάστατες ταλαντώσεις του κορμού του αλόγου μεταφέρονται στον αναβάτη με την αναπηρία ο οποίος είναι καθισμένος στη ράχη του. Προσλαμβάνονται από το σώμα του και μέσω της λεκάνης μεταφέρονται στον κορμό μέχρι τον αυχένα, την ωμική ζώνη και τα άκρα. Η εργασία του εκπαιδευτή της θεραπευτικής ιππασίας είναι να επηρεάσει τον αναβάτη με τέτοιο τρόπο ώστε να αφεθεί στις ταλαντώσεις και να τις αφομοιώσει.       

Πρέπει να αναφερθεί ακόμα μια άλλη σοβαρή διάσταση, της οποίας η σημασία για την αποτελεσματικότητα της θεραπευτικής ιππασίας δεν πρέπει να αγνοηθεί.      

Οι παραπάνω αναφερόμενες τρισδιάστατες ταλαντώσεις του κορμού του αλόγου στη συγκεκριμένη κίνηση  ²βάδιση" παρέχουν στον αναβάτη ένα τέτοιο πρότυπο κίνησης το οποίο είναι ανάλογο με το πρότυπο κίνησης της ανθρώπινης βάδισης. Αυτό το πρότυπο περιέγραψε η μητέρα του εφήβου στην δουλειά με τον οποίο θα αναφερθώ σε αυτή την εργασία, όταν ερωτήθηκε: ‘Γιατί θέλετε να κάνει το παιδί σας θεραπευτική ιππασία’ και απάντησε: ‘Περπατάει με τα πόδια του αλόγου’. Δεν έβλεπε λοιπόν το παιδί της και το άλογο (Μάρκος) σαν δυο ξεχωριστά όντα αλλά σαν μια ολότητα, ένα σύνολο που αλληλεπιδρά και περπατάει και μαθαίνει νέα πράγματα.       

Αν παρατηρήσει κανείς τον τρόπο κίνησης των ισχίων, της λεκάνης, του κορμού, της ωμικής ζώνης και των βραχιόνων ενός ανθρώπου ο οποίος κάθεται εντελώς χαλαρά στο άλογο και τις συγκρίνει με τις κινήσεις ενός ανθρώπου ο οποίος βαδίζει δίπλα του, θα διαπιστώσει ότι ο τρόπος που κινούνται και οι δύο μοιάζει πάρα πολύ όπως φαίνεται και από το παρακάτω σκίτσο.

Με αυτόν τον τρόπο η Θεραπευτική Ιππασία δίνει τη δυνατότητα σε έναν άνθρωπο με εγκεφαλική παράλυση ή παραπληγία, να αποκτήσει εμπειρίες κίνησης που δεν παρέχονται από κάποια άλλη θεραπευτική μέθοδο.      

Ακόμη μια παράμετρος πρέπει να τονιστεί, η οποία καθιστά τη θεραπευτική ιππασία διαφορετική από κάθε άλλη θεραπευτική μέθοδο:

• το ψυχολογικό κίνητρο που δίνεται από τον ζωντανό συνοδό ασκήσεων
• το άλογο, στον άνθρωπο με αναπηρία.

Το άλογο ως θεραπευτής έχει σε σχέση με τους ανθρώπους ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Δεν έχει προκαταλήψεις. Το άλογο δίνει τη δυνατότητα στα άτομα με αναπηρίες να νιώσουν ότι μπορούν να κάνουν ότι μπορούν και οι συνάνθρωποί τους.

Όπως είναι γνωστό το αποτέλεσμα κάθε θεραπευτικής μεθόδου εξαρτάται από τη συνεργασία του ενδιαφερόμενου, επομένως και από το κίνητρό του. Ιδιαίτερα από παιδιά και νέους με κινητικές αναπηρίες το άλογο περιγράφεται σαν ένας πολύτιμος φίλος, δάσκαλος και βοηθός σε ασκήσεις / προκλήσεις υψηλών απαιτήσεων μέσα από τις οποίες μαθαίνουν και διασκεδάζουν μαζί.     

Το να βρίσκονται ψηλά, πάνω στη ράχη του αλόγου, σημαίνει για τους ανθρώπους με αναπηρίες μια διαφορετική αντίληψη του περιβάλλοντος.

Πρόκειται για ένα αίσθημα αυτοπεποίθησης και χειραφέτησης εντελώς ιδιαίτερου χαρακτήρα και καθιστά δυνατές εντελώς καινούριες διαστάσεις στο χώρο των εμπειριών τους.  

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ       

Ο X. είναι 17 ετών, έχει εγκεφαλική παράλυση και νοητική υστέρηση, μετακινείται με αναπηρικό αμαξίδιο και συμμετέχει ενεργά στη δραστηριότητα της Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας. Η μητέρα του Χ. έφερε ιατρική γνωμάτευση από τον γιατρό που τον παρακολουθεί ότι εγκρίνει τη συμμετοχή του στη δραστηριότητα της Θεραπευτικής Ιππασίας, συμπλήρωσε την αίτηση εισαγωγής στο πρόγραμμα και υπέγραψε υπεύθυνη δήλωση ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για τους κινδύνους της δραστηριότητας, πράγμα που αποτελεί απαίτηση του ΙΟΒΟΛ.  

Συνεργάτες

Τη δραστηριότητα υλοποιήσαμε οι παρακάτω συνεργάτες: εγώ ήμουν στο ρόλο της συντονίστριας, ο Δανιήλ (με τον οποίο υλοποιούμε τη δραστηριότητα στον Ιππικό όμιλο Βόλου, επίσης εκπαιδευόμενος στη θεραπευτική Εκπαιδευτική Ιππασία) στο ρόλο του οδηγού του αλόγου, ο ίππος Μάρκος (ο οποίος είναι ένα μέτριο σε διαστάσεις ελληνικό άλογο της Θεσσαλικής φυλής, περίπου 16 ετών, με ήρεμο και υπομονετικό χαρακτήρα και δυνατή προσωπικότητα), οι γονείς του Χ. δίνοντας μας πληροφορίες, συζητώντας αλλά και βοηθώντας μας κάποιες φορές να ανεβάσουμε και να κατεβάσουμε τον Χ. από το άλογο, και η συνοδός του Χ. η οποία μία φορά ανέλαβε το ρόλο του πλαϊνού βοηθού. Σε σχέση με κάποιες δυσκολίες που παρουσιάστηκαν σχετικά με την διαχείριση της συμπεριφοράς του Χ. συμβουλεύτηκα τον κ. Ibraheem.  

Διάρκεια Προγράμματος

Η διάρκεια του προγράμματος της κάθε συνεδρίας είναι 50 με 60 λεπτά με συχνότητα μια φορά την εβδομάδα.  

Προετοιμασία προγράμματος

Πριν από κάθε συνεδρία  προσπαθούσα να κάνω κάποιο σχεδιασμό για τις δραστηριότητες που θα κάναμε, ανάλογα με το τι είχαμε δουλέψει στην προηγούμενη συνεδρία, τις συνθήκες που επικρατούσαν και τη διάθεση του παιδιού. Φρόντιζα ώστε τα υλικά που χρησιμοποιούσαμε να είναι προσβάσιμα από τον Χ., να φοράει πάντα κράνος, και να του αφήνω την δυνατότητα να επιλέξει μεταξύ των διαφορετικών δραστηριοτήτων που μπορούσαμε να κάνουμε στην κάθε συνεδρία. Στο τέλος της κάθε συνεδρίας σημείωνα τις παρατηρήσεις μου για  την εξέλιξή της όπως επίσης και για τη συνεργασία του αλόγου ώστε να μπορώ να ανατρέχω σε αυτές για να προετοιμάζομαι πριν την κάθε επόμενη συνεδρία.  

Εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν

Στις δραστηριότητες με τον Χ. τα εργαλεία που χρησιμοποιήσαμε ήταν: ζώνη γυμνιππευτικής, υπόσαγμα χοντρό, κουβέρτα μαλακή, καπίστρι, χαλινό, σκοινί οδήγησης, μπάλες, κουβάδες, μπασκέτα, πάνινα ζώα με άμμο (χελώνα, αστακός), σκοινάκι με ξύλινες χειρολαβές, βαλβίδες, ορθοστάτες, εργαλεία ιπποκομίας (βούρτσα, ξυστρί, χτένα).  

Στόχοι του προγράμματος

Σύμφωνα με την αίτηση εισαγωγής στο πρόγραμμα της Θεραπευτικής Ιππασίας οι γονείς του Χ. θέλησαν να χρησιμοποιήσει το παιδί τους την υπηρεσία για: Θεραπευτικούς λόγους  (χαλάρωση των ισχίων και ισορροπία) Ψυχολογικούς λόγους (‘Περπατάει με τα πόδια του αλόγου’) Ψυχαγωγικούς λόγους (ευχαρίστηση από τον περίπατο στο πάρκο και γύρω από αυτό)

Ωστόσο λαμβάνοντας υπ’ όψη τις δυνατότητες και ανάγκες του παιδιού και συζητώντας με τους γονείς οι στόχοι επαναπροσδιορίστηκαν και δουλεύτηκαν οι εξής επιμέρους (ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούσαν και τη διάθεση του παιδιού):

• Εκπαίδευση στην ισορροπία

• Αύξηση ευλυγισίας

• Βελτίωση λεπτής κινητικότητας (έχει αρκετά έντονη σπαστικότητα στα δάκτυλα των χεριών και δυσκολεύεται να τα ανοίξει)

•  Προαγωγή του κινητικού ελέγχου

• Χαλάρωση σφιγμένων ή άκαμπτων μυών (χέρια-πόδια)

• Ενδυνάμωση αδύναμων μυών (πόδια)

• Βελτίωση της δύναμης και της αντοχής

• Βελτίωση στάσης σώματος

• Ομαλοποίηση μυικού τόνου

• Βελτίωση μνήμης και προσοχής

•  Κοινωνικές δεξιότητες

• Αύξηση αυτοπεποίθησης, της αυτοεκτίμησης και της υπομονής

• Καθορισμός ορίων και ικανότητα ελέγχου του θυμού

• Ψυχαγωγία

• Επαφή με τη φύση  

Δραστηριότητες

 Η συνεδρία ξεκινούσε μόλις ερχόταν ο έφηβος στον όμιλο. Με τη βοήθεια του οδηγού και του συνοδού του παιδιού (μητέρα, πατέρας ή μια κυρία που τον προσέχει) ανεβάζαμε τον Χ. στη ράμπα με το αμαξίδιό του, μετά στο άλογο και αφού φορούσε το κράνος του, ξεκινούσαμε. Ακολουθούσε περίπατος χαλάρωσης σε ένα μονοπάτι γύρω από τον όμιλο (περίπου 10 λεπτά) μέχρι να φτάσουμε στον στίβο. Κατά τη διάρκεια αυτής της βόλτας κάποιες φορές ζητήσαμε από τον Χ. να κόψει φύλλα από τα δέντρα (ευκάλυπτοι), να τα ονομάσει και να τα μυρίσει. Μερικές φορές τα κρατούσε στην τσέπη του για να ταΐσει με αυτά το άλογο στο τέλος της δραστηριότητας. Επίσης ζητούσαμε από τον Χ. να αναφέρει τα ονόματά μας δηλαδή το δικό του, το δικό μου, του οδηγού και του αλόγου (γιατί στην αρχή συνήθιζε να απευθύνεται σε εμάς με την προσφώνηση "εεε").  Όταν συναντούσαμε κάτι στο δρόμο μας , για παράδειγμα μία χήνα ή ένα πουλί  του κάναμε διάφορες ερωτήσεις όπως "πώς λέγεται" ή "τι χρώμα έχει το κεφάλι του". Γενικά κατά τη διάρκεια του περιπάτου συζητούσαμε για το πώς πέρασε την εβδομάδα, αν ήταν κουρασμένος ή χαρούμενος, τι θα ήθελε να κάνουμε, ποια διαδρομή να ακολουθούσαμε, αν καθόταν βολικά πάνω στο άλογο, αν τον πονούσε κάτι κ.α. Στη συνέχεια μπαίναμε στο στίβο και του έδινα οδηγίες για να κάνει ασκήσεις όπως:

Κινητικές

• "Ξεκίνα το Μάρκο", "Σταμάτα το Μάρκο", "Σκύψε και αγκάλιασε το λαιμό του Μάρκου", "Πιάσε τα αυτιά του", "Γύρισε και πιάσε την ουρά του", "Προσπάθησε να φτάσεις το παπούτσι σου", "Σήκωσε τα χέρια στο πλάι", "Τέντωσε τα χέρια ψηλά", "Πιάσε το κράνος σου", "Προσπάθησε να σηκωθείς κρατώντας τις λαβές της ζώνης", "Χτύπα παλαμάκια μετρώντας", "Κάνε περιστροφές (του κορμού) με τα χέρια στο πλάι", "Ξάπλωσε πίσω στη ράχη του Μάρκου", "Άφησε τα χέρια και κλείσε τα μάτια ενώ σε κρατάω", "Πάρε το μπαλάκι από αυτό τον ορθοστάτη και ακούμπησέ το στον άλλο", "Πάρε τη χελώνα από το κεφάλι / καπούλια του Μάρκου και δώσε τη σε μένα", "Κράτησε το μπαλάκι στην παλάμη σου με το χέρι τεντωμένο ψηλά", "Χάιδεψε το Μάρκο στη ράχη / τα καπούλια / το κεφάλι" και "Άφησε τα χέρια από τις χειρολαβές της ζώνης και πιάσε τις ξύλινες λαβές από το σκοινάκι".

Εκπαιδευτικές

• "Όταν λέω πορτοκάλι σήκωσε το δεξί χέρι, όταν λέω λεμόνι σήκωσε το αριστερό" (για βελτίωση ικανότητας και ταχύτητας διάκρισης αριστερού – δεξιού, βελτίωση της συγκέντρωσης),

• "Πιάσε τη μπάλα", "Πέτα τη μπάλα", "Πιάσε τη μπάλα και κράτα τη", " Πιάσε και κράτα και αυτή τη μπάλα", "Πέταξέ τις όλες μια - μια" (Για την ανάπτυξη / βελτίωση της συνεργασίας και ικανότητας εκτέλεσης οδηγιών, τη μείωση των ακούσιων και άσκοπων κινήσεων και βελτίωση της ικανότητας συγκέντρωσης της προσοχής),

• "Μέτρα μέχρι το 10 πολύ δυνατά", "Τώρα μέτρα μέχρι το 10 πολύ σιγανά" (Για εκτόνωση ή χαλάρωση και για εκμάθηση ελέγχου της έντασης της φωνής του)

•  "Τι χρώμα έχει αυτή η βαλβίδα;", "Πόσα άλογα υπάρχουν στο στίβο; Ας τα μετρήσουμε μαζί", "

Ψυχαγωγικές

• "Να πούμε το ‘Μήλο μου κόκκινο’;"  - ή άλλα τραγούδια

• "Προσπάθησε να βάλεις τη μπάλα στο καλάθι", "Σταμάτησε το Μάρκο μπροστά στο καλάθι", "Τώρα ρίξε μια – μια τις μπάλες στο καλάθι'',

• "Πάμε βόλτα με το Μάρκο στο πάρκο να δούμε τη λίμνη;"  

Ο παραπάνω διαχωρισμός γίνεται για λόγους ταξινόμησης ενώ στην πραγματικότητα με μια δραστηριότητα / μια άσκηση / ένα παιχνίδι, μπορούν να δουλευτούν ταυτόχρονα εκπαιδευτικοί, κινητικοί, μαθησιακοί και ψυχαγωγικοί στόχοι. Στη συνεργασία με τον Χ. οι βηματισμοί του αλόγου που χρησιμοποιήσαμε ήταν το βάδισμα και ο τροχασμός. Μετά το τέλος των δραστηριοτήτων στο στίβο επιστρέφαμε στον όμιλο κάνοντας ένα περίπατο χαλάρωσης. Φτάνοντας στον όμιλο κατεβάζαμε τον Χ. από το άλογο και τον βοηθούσαμε να καθίσει στο αμαξίδιό του.

Στη συνέχεια ο Χ. έξυνε , βούρτσιζε και χτένιζε τον Μάρκο. Στο τέλος της δραστηριότητας ο Χ. τάϊζε με τη βοήθειά μας τον Μάρκο, μήλα και καρότα που έφερνε από το σπίτι του. Κάποιες φορές του έδινε να φάει χόρτο μέσα από έναν κουβά που τον κρατούσε ο ίδιος. Τον ενθαρρύναμε να ευχαριστεί τον Μάρκο και να τον χαϊδεύει.                    

ΑΛΛΑΓΕΣ – ΠΡΟΟΔΟΣ  

Ο Χ. έμαθε να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και κάποιες φορές να ζητά τη διαδρομή που θέλει να ακολουθήσουμε. Όταν για παράδειγμα πηγαίναμε περίπατο στο πάρκο, ο Χ. μας έδειχνε σε ποιο λοφάκι ήθελε να ανέβουμε ή από ποιο μονοπάτι ήθελε να πάμε. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τον Χ. γιατί πολλές φορές τα μέρη που επέλεγε να πηγαίνουμε, δεν ήταν προσβάσιμα με το αμαξίδιό του. Ήταν πάντα πρόθυμος στη συνεργασία και κατέβαλλε αξιέπαινη προσπάθεια, παρόλο που κάποιες φορές ήταν κουρασμένος. Ήταν ενθουσιώδης με τα καινούρια εργαλεία και τις ασκήσεις  και έδειχνε χαρούμενος. Τον τελευταίο καιρό ήταν πιο τρυφερός και εκδηλωτικός με τον Μάρκο. Στο τέλος της δραστηριότητας με την παρότρυνση του Δανιήλ του έλεγε ‘ευχαριστώ’ και τον χάϊδευε. Μερικές φορές τον φίλησε πριν φύγει πράγμα που σημαίνει ότι ο Χ. άρχισε να δένεται συναισθηματικά με τον Μάρκο.                                                                                                                       

 Πριν από μερικούς μήνες ζωγράφισε στο σπίτι του μία ζωγραφιά για τον Μάρκο και την έφερε στον όμιλο για να την βάλουμε έξω από τον στάβλο του.  Ενώ στην αρχή ήταν μάλλον απρόθυμος και δεν είχε μεγάλη υπομονή στην ιπποκομία, τους τελευταίους μήνες με μικρή ενθάρρυνση, επιλέγει τα εργαλεία μέσα από το κουτί, ξύνει και βουρτσίζει για λίγο τον Μάρκο και τα  βάζει πάλι στη θέση τους με απαλές κινήσεις και όχι πετώντας τα. Ο Χ. άρχισε να είναι  πιο εκδηλωτικός μαζί μας. Μερικές φορές όταν έφτανε στον όμιλο ήθελε να μας φιλήσει. Έμαθε να δίνει το χέρι του σε χειραψία και μάλιστα χωρίς να το σφίγγει υπερβολικά όπως παλιότερα και να κάνει "κόλα το" απαλά. Όταν η συμπεριφορά του δεν ήταν καλή, κάτι το οποίο τον τελευταίο καιρό συνέβηκε ελάχιστες φορές, ζητούσε συγνώμη.

Τον πρώτο καιρό ο Χ. έφτυνε αριστερά και δεξιά χωρίς να λαβαίνει υπ’ όψη του ότι μερικές φορές λέρωνε όσους ήταν κοντά του και χωρίς να καταλαβαίνει ότι αυτό δεν ήταν ευγενικό. Τους τελευταίους μήνες του προγράμματος έχει καταφέρει να μη φτύνει προς τη μεριά μας και μερικές φορές έχει χρησιμοποιήσει χαρτομάντηλο. Παλιότερα, μερικές φορές πάθαινε ακράτεια ούρων στη διάρκεια της ίππευσης. Αυτό έχει σταματήσει εντελώς τους τελευταίους μήνες. Αρκετές φορές χαιρετούσε τους άλλους ιππείς και τις αμαζόνες του ομίλου που συναντούσαμε στο μονοπάτι ή μέσα στο στίβο αλλά και άτομα που γνώριζε και που βρίσκονταν στο χώρο. Πλέον τις περισσότερες φορές απευθύνονταν σε εμάς με τα ονόματά μας και όχι με την προσφώνηση "εεε". Επειδή το δικό μου όνομα είναι μεγάλο και δύσκολο, όταν δυσκολευόταν να το πει, με φώναζε "κυρία". Στην τελευταία συνεδρία πριν τις διακοπές, βούρτσισε και έξυσε τον Μάρκο μαζί με τη μητέρα του ενώ παλιότερα μόλις την έβλεπε γινόταν ανυπόμονος και δεν ήθελε να τελειώσει αυτό που έκανε.

 Έχει βελτιωθεί αρκετά η στάση του σώματος του και η ισορροπία του πάνω στο άλογο, και έχει αυξηθεί ο χρόνος που αφήνει τα χέρια του από τις λαβές. Καταφέρνει να ξαπλώσει στη ράχη του Μάρκου χωρίς να φοβάται, ενώ ο Μάρκος είναι σταματημένος και ενώ βαδίζει. Έχει μάθει πολύ καλά να ξεκινάει και να σταματάει τον Μάρκο με το σώμα του και τη φωνή του και τέλος σε μια περίπτωση που ο Μάρκος τρόμαξε από κάτι που είδε και έκανε μια απότομη κίνηση στο πλάϊ, ο Χ κατάφερε και ισορρόπησε πάνω του σφίγγοντας τα χέρια στις λαβές της ζώνης.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ  

Συνεργασία με τους γονείς του Χ

Αρχικά είχαμε συμφωνήσει με τους γονείς του Χ. να κάνουμε μαζί τους συναντήσεις για συζήτηση, αξιολόγηση της προόδου του και πιθανή αναθεώρηση των στόχων μας ανά τρίμηνο. Ωστόσο αυτό δεν ήταν πάντα εφικτό λόγω φόρτου εργασίας των γονέων και έλλειψης κατάλληλου για συζήτηση - προστατευμένου χώρου όπου θα μπορούσαμε να συζητήσουμε με ησυχία στον όμιλο. Παρόλα αυτά κρατούσαμε διαρκή τηλεφωνική επικοινωνία  και συζητούσαμε κάποιες φορές όσο οι συνθήκες το επέτρεπαν στην αρχή και στο τέλος κάποιων συνεδριών. 

Επίσης είχαμε συμφωνήσει να τους ή να μας ειδοποιήσουν από την προηγούμενη ημέρα αν κάποιος από όλους μας δεν μπορούσε να έρθει ώστε να αναβάλλουμε τη συνεδρία. Τόσο οι γονείς όσο και εμείς (εγώ και ο Δανιήλ) ήμασταν συνεπείς και στις δυο αυτές συμφωνίες. Επιπλέον εμείς δεσμευτήκαμε να τηρήσουμε το απόρρητο και να μην δώσουμε σε κανέναν πληροφορίες για τη δουλειά μας με τον Χ. Οι γονείς μας έδωσαν την έγκρισή τους για να βγάλουμε τις φωτογραφίες και να τις συμπεριλάβω σε αυτή την εργασία μαζί με τις υπόλοιπες πληροφορίες που αναφέρω.    

Περιοχές δυσκολίας  

Έως τον Ιούνιο του 2006 που σταματήσαμε τη δραστηριότητα για το καλοκαίρι, ο Χ. μερικές φορές ζήλευε τον Μάρκο και έτρωγε ο ίδιος τα καρότα ή τα μήλα που είχε φέρει για να του δώσει στο τέλος της συνεδρίας ως επιβράβευση και τρόπο να τον ευχαριστήσει που τον μετέφερε. Αυτό γινόταν όταν ήταν οι γονείς του στο χώρο και μερικές φορές γινόταν ανυπόμονος και επιθετικός. Γενικά ο Χ. αντιδρούσε όταν τον έφερναν οι γονείς ή η συνοδός του και όταν τον έπαιρναν από τον όμιλο. Είχε δηλαδή μια δυσκολία στον αποχωρισμό από τα οικεία του πρόσωπα και επίσης στην επανένωση μαζί τους, πράγμα που μπορεί σημαίνει ότι ένιωθε ανασφαλής μακριά τους, ότι ήθελε περισσότερο χρόνο μαζί τους ή ότι προσπαθούσε να τραβήξει την προσοχή τους.

Περιορισμοί του πλαισίου

Εκτός από τις παραπάνω δυσκολίες, η ράμπα που είχαμε στη διάθεσή μας ήταν αρκετά χαμηλή με αποτέλεσμα να δυσκολευόμαστε στο ανέβασμα του Χ. πάνω στο άλογο.  Οι καιρικές συνθήκες πολλές φορές δεν μας επέτρεπαν να  πραγματοποιήσουμε τη δραστηριότητα και παρόλο που και οι γονείς συμφωνούσαν στο να κάνουμε δημιουργική απασχόληση σε σχέση με τα άλογα (ζωγραφική, κατασκευές, φροντίδα των ιπποσκευών, ιπποκομία, πάζλ, βιβλία, video, πηλός), δεν υπήρχε ο κατάλληλος χώρος.

Ο Μάρκος χρησιμοποιούνταν και στη σχολή ιππασίας με αποτέλεσμα να μπερδεύεται καθώς η αντιμετώπιση και η χρησιμοποίησή του από το προσωπικό της σχολής ήταν πολύ διαφορετική από τη δική μας. Οι σταύλοι του ομίλου ήταν πολύ μικροί, είχαν ένα απότομο σκαλοπάτι στην είσοδο και δεν αερίζονταν καλά με αποτέλεσμα να είναι το πάτωμα υγρό και οι οπλές των αλόγων μονίμως βρεγμένες.  

Παρατηρήσεις, ιδέες και επόμενοι στόχοι

Παρατήρησα ότι όταν φορούσα εγώ ή ο Δανιήλ γυαλιά ηλίου ο Χ. ήταν ανήσυχος και σε κάποια στιγμή τον ρώτησα αν ήθελε να τα βγάλουμε και απάντησε θετικά. Από τότε είναι πιο συνεργάσιμος και αυτό έχει τη λογική ότι ο Χ. δυσκολεύεται στη λεκτική επικοινωνία, πράγμα που γίνεται δυσκολότερο όταν δεν βλέπει τις εκφράσεις των ματιών μας.   Ο Χ. πολλές φορές θυμόταν και ανέφερε ότι παλιότερα ερχόταν εκδρομή στον όμιλο ("νομή, άλολα, ΟΫΚ" = "Θέλω να πάμε εκδρομή στα άλογα με τον ΔΟΥΚ" – το τμήμα του Κέντρου Διημέρευσης του Δημοτικού Οργανισμού Υγείας και Κοινωνικών θεμάτων) και ζητούσε  να επαναληφθεί.

Εξ αιτίας αυτού, πιστεύω ότι ένας  πολύ σημαντικός στόχος για τον Χ. είναι να συμμετάσχει μόλις το επιτρέψουν οι συνθήκες σε συνεδρίες ομαδικής Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας αφού ο ίδιος ζητούσε την παρέα και άλλων συνομηλίκων του. Αν δημιουργηθεί η δυνατότητα να διοργανωθούν εκδρομές με άλογα όπως γίνονταν παλιότερα, αυτό θα ήταν πολύ μεγάλο κέρδος για τον Χ. για να μπορέσει να έχει νέες εμπειρίες πέρα από την σταθερή ρουτίνα του η οποία φαίνεται να τον έχει κουράσει αφού οι γονείς μας λέγανε ότι σε άλλες δραστηριότητες εκτός ομίλου ήταν αρκετά αντιδραστικός και επιθετικός. Η μητέρα του Χ. μας έχει πει ότι κατά τη διάρκεια της εβδομάδας ανυπομονεί να έρθει στη δραστηριότητα (συχνά φωνάζει: "άλολα"), πράγμα που δείχνει ότι του είναι ευχάριστη και την προσμένει. Μια άλλη περιοχή που είναι καλό να δουλευτεί με τον Χ. είναι η αντιμετώπιση της ζήλιας του προς τον Μάρκο. Στόχοι είναι να μάθει να μοιράζεται πράγματα με τον Μάρκο αρχικά και μετά να μπορεί να δίνει όλα τα φρούτα στον Μάρκο ως τρόπο να τον ευχαριστεί.

Τέλος μένει να δουλευτεί η συνεργασία με τον Χ. όταν οι γονείς είναι παρόντες και η δυσκολία του στον αποχωρισμό και στην επανένωση μαζί τους. Ίσως ένας τρόπος θα ήταν να συμμετέχουν και οι γονείς στις συνεδρίες αρχικά ως παρατηρητές από απόσταση και μετά ως βοηθοί – συνεργάτες.   Η δουλειά με τον Χ. που περιέγραψα παραπάνω ήταν ιδιαίτερα ανταποδοτική για μένα αφού κάθε χαμόγελο ή φιλί ή χάδι του προς εμένα, το Δανιήλ και το Μάρκο είναι μεγάλη ενίσχυση για να συνεχίσω τον αγώνα για την εξέλιξη και προώθηση της Θεραπευτικής Εκπαιδευτικής Ιππασίας στη χώρα μας.  

Σημαντική σημείωση 

Οι γονείς του Χ. μου έδωσαν την άδειά τους για να αναφέρω στην εργασία αυτή τις παραπάνω πληροφορίες και να παρουσιάσω τις φωτογραφίες από τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα. 

   ΠΗΓΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ  

• www.naftemporiki.gr/t+z/story.asp?id=1140608
• www.ippikos.gr/thera.html
• www.serres-pets.gr/files/mathaino­_gia_ta_zoa/ippoidi/apokatastasi_ipasia.htm
• www.orthotemath.gr/rivista/18_2_2005/05ampa.pdf.
•  www.specialeducation.gr/print.php?sid=215
• www.disabled.gr/lib/?p=7072
• Σημειώσεις μου από την αξιολόγηση του Χ.
• Σημειώσεις Αθηνάς Γεωργιάδου, εισηγήτριας στο σεμινάριο
• Σημειώσεις  Nihad Ibraheem, εισηγητή στο σεμινάριο
• www.wayofthehorse.org  - ιστοσελίδα του Franklin Levinson
• Swift, Sally, 1985, "Centered Riding", St. Martin’s Press, New York.
• Tellington-Jones, Linda, 1999, "Improve Your Horse’s Well-Being. A Step-by-Step Guide to ΤTouch and TTeam Training", Trafalgar Square Publishing, Vermont, US.
• Tellington-Jones, Linda, 1995, "Getting in TTouch. Understand and Influence Your Horse’s Personality", Trafalgar Square Publishing, Vermont, US.

Αριθμός επισκέψεων που έγιναν στην σελίδα από την 11.8.2007: